Blog

Drabina gniewu

Ross Campbell (1936 – 2012) amerykański psycholog, autor poradników ramach przybliżenia czytelnikom poziomów okazywania gniewu posegregował zachowania w tzw. „drabinę gniewu”.

Gniew można okazywać w różny sposób, ale najczęściej jesteśmy  świadkami niedojrzałych sposobów jego okazywania. Małżonkowie krzyczą na siebie, obrzucają się wyzwiskami, mszczą się wchodząc w pozamałżeńskie romanse. Pracownicy źle pracują, oszukują swoich pracodawców. Dyrektorzy poniżają pracowników, a pracownicy podkopują autorytety swoich zwierzchników. Ogromna ilość problemów w każdej organizacji ma związek  personelem, ponieważ ludzie tłumią swój gniew, aż nadchodzi moment w którym zostaje on ujawniony w gwałtowny i niewłaściwy sposób. „Jedną z najważniejszych prawd na temat gniewu bez względu na to, kogo on dotyczy; pracowników, związków zawodowych, rządów państw czy nastolatków, jest ta że na pewno się pojawi”. Specyfiką gniewu jest jego kumulowanie i z czasem coraz trudniej utrzymać go pod kontrolą. Dojrzałe wyrażanie gniewu polega na dostrzeżeniu i stłumieniu gniewu w zarodku lub, gdy to się nie udaje, wentylowanie go powoli, aż do zniwelowania.

Nie jest problemem ludzkim odczuwanie gniewu, to normalna emocja jak inne, ważny jest sposób radzenia sobie z gniewem, a tego uczymy się jako dzieci w procesie dorastania. Są różne sposoby radzenia sobie z gniewem, warto przyjrzeć się z którego korzystamy i może wybrać lepszy. 

Zachowanie pasywno-agresywne

Jest przeciwieństwem bezpośredniego, werbalnego ujawnienia stanu emocjonalnego. Polega na odgrywaniu się w sposób pośredni. Może to być zwlekanie, upieranie się, odmowa, celowa nieudolność. Jest odmową wzięcia odpowiedzialności za własne zachowanie. Zdarza się, że człowiek posługujący się sposobem pasywno-agresywnego wyrażania gniewu nie jest w pełni świadom, że jego zachowanie służy rozładowaniu gniewu. Jego argumenty są niezrozumiałe, ponieważ są irracjonalne. Ukrytym motywem jest zdenerwowanie innych, od których jest zależny. Jeśli nie nauczy się do 16-17 roku życia wyrażania gniewu w sposób bardziej dojrzały, to zachowanie będzie utrwalone, co niewątpliwie przyczyni się do problemów relacyjnych w jego dorosłym życiu jako małżonka i pracownika.

Jeśli osoby dorosłe krzyczą na swoje dziecko, gdy to okazuje gniew lub złość i nakazują mu natychmiast się uspokoić, to gniew zostanie stłumiony, zepchnięty i pozostanie w podświadomości. Nie mając możliwości do uzewnętrznienia, będzie się wyrażał szkodliwymi i pasywno-agresywnymi zachowaniem.

Sposób pasywno-agresywne to najgorszy sposób wyrażania gniewu, bardzo trudno jest je zaakceptować, ponieważ jest przejawem niedojrzałości emocjonalnej. Dojrzałe kierowanie gniewem jest umiejętnością, której powinno się uczyć dzieci. Dzieci wyrażają gniew niedojrzale, nakaz nie okazywania gniewu, nie uczy ich jak sobie z nim radzić.

1. Zachowanie pasywno-agresywne – jest zachowaniem dziecka, któremu zakazano czuć i wyrażać gniew w jakiejkolwiek formie. To najprymitywniejszy sposób wyrażania go i z dorosłą osoba, która to zachowanie stosuje lepiej w konflikty nie wchodzić.

2.Całkowita utrata panowania nad swoi zachowaniem. Objawia się atakiem furii, niszczeniem przedmiotów, gwałtownym zachowaniem. Jest na lepszej pozycji w drabinie, ponieważ taki atak można skorygować i istnieje możliwość zapobiec mu.

3.Szaleńczy wybuch, bez niszczenia – krzyki, wrzask, wyzwiska, oskarżenia nie tylko do osoby, która jest bezpośrednio obwiniana, ale wobec każdego, kto znajduje się w pobliżu.

4.Niekontrolowany werbalny wybuch, bez ranienia słowami, obrażania i krytykowania. Tu również gniew bywa skierowany nie tylko na jego źródło, ale również na innych.

5.Werbalne okazanie gniewu w nieprzyjemnych słowach, ew. krzyku ograniczając uwagi do sprawy lub osoby prowokującej gniew. Jest to jednak zachowanie, w którym osoba wyrażająca w ten sposób gniew ignoruje do kogo się w ten sposób zwraca.

6.Rzeczowe i grzeczne sformułowanie pretensji oraz zarzutów skierowane bezpośrednio do osoby, będącej przyczyną gniewu. Ten sposób jest skuteczny, jeśli osoba, do której kierujemy w ten sposób gniew jest dojrzała i będzie potrafiła zrozumieć nasze racje. Jeśli jest niedojrzała, możemy wzbudzić jej gniew i niedojrzałą reakcję.

„Drabina gniewu” jest przedstawieniem działań wyrażających gniew. Są one pochodną dojrzałości, im wyższy szczebel, tym większa dojrzałość emocjonalna, wygląda następująco:

-uprzejme zachowanie

-szukanie rozwiązania

-skierowanie gniewu wyłącznie na jego źródło

-koncentracja na zasadniczej przyczynie gniewu

-myślenie logiczne i konstruktywne

-zachowanie nieprzyjemne i głośne

-przeklinanie

-kierowanie gniewu na inne obiekty niż źródło

-wyrażanie zastrzeżeń nie uzasadnionych sytuacją

-rzucanie przedmiotami

-niszczenie przedmiotów

-werbalne obrażanie

-zachowania emocjonalnie destrukcyjne

-ataki fizyczne

-zachowanie pasywno-agresywne

Sposoby pozytywne – uprzejme zachowanie, szukanie rozwiązania, skierowanie gniewu wyłącznie na jego źródło, koncentracja na zasadniczej przyczynie gniewu, logiczne myślenie.

Sposoby pozytywne i negatywne – skierowanie gniewu wyłącznie na jego źródło, koncentracja na zasadniczej przyczynie gniewu, logiczne myślenie, zachowanie nieprzyjemne, głośne. To samo plus kierowanie gniewu na inne osoby, zachowanie niegrzeczne, obrażanie. Logiczne myślenie, zachowanie nieprzyjemne, kierowanie gniewu na inne obiekty, wyrażanie zastrzeżeń nie uzasadnionych sytuacją.

Sposoby zasadniczo negatywne – zachowanie nieprzyjemne, głośne, kierowanie gniewu na inne obiekty, wyrażanie zastrzeżeń nie uzasadnionych sytuacją, zachowanie emocjonalnie destrukcyjne. Werbalne obrażanie, przeklinanie, rzucanie przedmiotami.

Sposoby negatywne – skierowanie gniewu na jego źródło, głośne przeklinanie, niszczenie przedmiotów, obrażanie, zachowanie emocjonalnie destrukcyjne. Kierowanie gniewu na inne obiekty. Zachowanie nieprzyjemne i głośne, przeklinanie, niszczenie przedmiotów, ataki fizyczne. Zachowanie pasywno-agresywne.

Za Ross Campbell „Sztuka akceptacji

drabina gniewu